Doorgaan naar hoofdcontent

Benzeen en muconzuur

Beste bloglezers, ik ga het eens hebben over benzeen. Benzeen gaat al een tijdje mee in onze Westerse maatschappij. Het werd in de helft van de 19e eeuw al op industriële schaal geproduceerd.




Benzeen heeft een platte ringstructuur, met elektronen die vrij kunnen bewegen in “wolken” boven en onder de ring. Hierdoor is het een heel stabiel molecule, en heel nuttig bij allerhande industriële toepassingen. Er zijn een hele reeks moleculen met gelijkaardige atoomringen, en die worden allemaal aromatische verbindingen genoemd. Ik ben er nu wel snel over heen gegaan, maar destijds hebben hele slimme mensen er een heel lange tijd over gedaan om deze ringstructuur te achterhalen. Friedrich August Kekulé zou uiteindelijk de structuur van benzeen ontdekt hebben naar aanleiding van een droom over een slang die in zijn eigen staart beet. Dromen zijn dus niet altijd bedrog.


Om terug te komen op benzeen: helaas is het naast nuttig ook tamelijk ongezond. Benzeen heeft bij acute blootstelling al een aantal nare nevenwerkingen (zoals de dood, behoorlijk onaangenaam). Maar ook bij een chronische blootstelling aan lage dosissen heb je een aantal ongewenste lichamelijke effecten, zoals een hele reeks van verschillende soorten kankers, in eerste instantie leukemie. Men is daar eigenlijk al in de jaren 20 van de vorige eeuw achter gekomen. Maar het heeft nog geduurd tot 1979 vooraleer de lobbyisten uit de chemische industrie eindelijk het onderspit moesten delven en dit gegeven algemeen werd aanvaard.


Vandaag de dag wordt benzeen niet meer zo veelvuldig gebruikt als vroeger het geval was. Einde 19e en begin 20e eeuw was benzeen omwille van de aangename geur behoorlijk populair als aftershave. En benzeen verleende een efficiënte manier om de cafeïne uit koffie te halen. Mmh, lekkere deca benzekoffie! Zulke toepassingen zijn echter om de een of andere reden in ongebruik geraakt. Je vindt benzeen echter wel nog steeds in benzine, in een concentratie van max. 1% in Europa, maar in verschillende landen ligt dat cijfer hoger. En in de chemische industrie wordt het spul nog volop gebruikt voor de productie van fenol, tolueen, styreen, xyleen en andere aromatische verbindingen, wereldwijd 15 miljoen ton per jaar! Oh, en weet je nog dat ik eens verteld heb dat er tal van chemische stoffen in sigaretten zitten? Wel, benzeen is daar eentje van. Enjoy your smoke! (mwoeahahaa).


Nu, de rokers, daar trekken we ons niets van aan. Als ze benzeen willen opsnuiven, laat ze maar doen. Darwin in actie. Maar werknemers moeten wel beschermd worden tegen de schadelijke effecten van benzeen. Daarom is de toegelaten concentratie van benzeen in de lucht op de werkvloer dan ook verlaagd van 100 ppm (deeltjes per miljoen) in 1946 naar de huidige norm van 1 ppm of 3,25 mg/m³. In de USA moet benzeen zelfs de limbo dansen onder de 0,5 ppm.


Om in de gaten te houden aan hoeveel benzeen de werknemers worden blootgesteld, volstaat het niet om de lucht eens goed op te snuiven. Je ruikt het spul namelijk pas bij waarden rond de 5 à 10 ppm. De beste manier van opsporing is biomonitoring. Hierbij kun je vaststellen aan welke hoeveelheden de werknemers effectief zijn blootgesteld. Er zijn wel goede – en slechte! – manieren om aan biomonitoring te doen.


De traditionele monitoring van benzeen gebeurt door de bepaling van fenol in de urine. Hiermee kun je echter slechts een blootstelling aan benzeen objectiveren bij waarden van minimaal 10 ppm! Fenolen worden ook nog eens door het lichaam geproduceerd (zoals bij leverstoornissen), zit in een aantal voedingsmiddelen, en bepaalde geneesmiddelen (o.a. NSAIDs en antibiotica) gaan ook een achtergrondwaarde van fenol geven. Deze manier van meten is dus compleet zinloos.


Beter is de bepaling van muconzuur in de urine. Hiermee kun je benzeenblootstellingen van 0,25 ppm objectiveren. Perfect! Bij een blootstelling van 1 ppm ga je normaal gezien 1 à 2 mg muconzuur produceren per g creatinine. Het urinestaal moet wel afgenomen worden op het einde van de werkdag, en indien mogelijk op het einde van de werkweek. Muconzuur bepalen op maandagmorgen is behoorlijk onnozel – behalve dan als je wil kijken hoeveel muconzuur men heeft zonder blootstelling aan benzeen, om te kijken of er geen interferentie is door andere factoren. Niet-rokers hebben een gemiddelde achtergrondwaarde onder de 0,1 mg/g creatinine. Maar rokers hebben een gemiddelde waarde van 0,15 mg/g creatinine. En sorbinezuur en sorbaat (beide bewaarmiddelen) worden in het lichaam voor een deel afgebroken tot muconzuur. Wil je het zelf nakijken op de verpakking? Zoek dan maar naar E200 (sorbinezuur), E202 (kaliumsorbaat) en E203 (calciumsorbaat). Begrijp me niet verkeerd, ik zeg niet dat dit schadelijke stoffen zijn. Volgens Food-Info behoren ze zelfs tot de “veiligste, meest efficiënte en veelzijdige conserveringsmiddelen die veelvuldig toegepast worden in de huidige levensmiddelenindustrie”. Maar ze kunnen dus een vals positief resultaat voor benzeenblootstelling geven.


Nu, er zijn nog een aantal alternatieve methoden van biomonitoring van benzeen, zoals benzeen in urine, benzeen in EDTA bloedbuisjes, en S-fenylmercaptuurzuur, maar muconzuur is toch de beste optie* en bovendien ben ik dit onderwerp een beetje beu aan het worden. Ja, ik zou om volledig te zijn eigenlijk nog uitgebreid moeten verhalen over al de negatieve gezondheidseffecten op korte en lange termijn van benzeen, maar dat kun je ook nalezen op de website van Milieu en Gezondheid (hier is het pdf-bestand over het onderwerp). En ik zou kunnen mijmeren over de plannen om de normen nog eens met een factor 10 te verlagen, met evenwel de bemerking dat volgens een recente studie benzeen dan weer niet zo schadelijk zou zijn als gedacht. Maar dat kun je dan weer nalezen op Kennislink. Ik ga me er dus gemakkelijk van afmaken, en hier mijn blogartikel afsluiten. Tot blogs!


* S-fenylmercaptaanzuur heeft wel een hogere specificiteit en langere halfwaardetijd dan muconzuur, dus heeft bij lage blootstellingswaarden aan benzeen (< 1ppm) technisch wel de voorkeur.

Populaire posts van deze blog

Moderne lotusvoeten

Vandaag verscheen een artikel op VRT NWS , dat schoenen met hoge hakken (voorlopig) lijken te hebben afgedaan. Nu kan ik eindelijk een tekst die ik al sinds begin 2020 als "draft" heb staan, publiceren! Wanneer we lezen over de praktijk van het voetinbinden in het oude China, gruwelen we van zulke barbaarse martelpraktijken. Hoe heeft een schoonheidsideaal ooit in zulke mate kunnen ontsporen? Nochtans bezondigen wij ons aan gelijkaardige praktijken, alleen is het moeilijker om zulke dingen objectief te beoordelen, wanneer je zelf in die cultuur verweven zit. Voetinbinden Ik ga dit cultureel gegeven toch even kaderen. De praktijk van voetinbinden heeft zich in China ontwikkeld tijdens de Tang-dynastie (618-907 na Chr.). Het hield in dat men bij jonge meisjes de voeten omzwachtelde. De vier kleine tenen werden naar binnen geplooid en braken uiteindelijk vanzelf. De grote teen bleef recht. Het resultaat was een "lotusvoetje". Dit gold als een teken van wels

Fedris gaat elk afgewezen ernstig arbeidsongeval controleren

In 2021 werd 14,8% van de arbeidsongevallen afgewezen door verzekeraars, een verdubbeling ten opzichte van de afgelopen twintig jaar. Dit aantal bleef in 2022 stijgen naar 15,5%, wat neerkomt op 23.400 geweigerde dossiers. Maar liefst 1 op de 5 ernstige arbeidsongevallen wordt onterecht geweigerd, zo blijkt uit controles van Fedris. Het overheidsorgaan zal vanaf nu alle geweigerde ernstige ongevallen onderzoeken. Procedure na een arbeidsongeval Wanneer iemand een arbeidsongeval heeft, dient deze een beroep te doen op de arbeidsongevallenverzekeraar van de werkgever. Deze verzekeraar besluit dan of het ongeval erkend wordt als een arbeidsongeval. Een arbeidsongeval omvat elke plotse gebeurtenis die zich voordoet tijdens het werk of op de weg van en naar het werk, waarbij er sprake moet zijn van fysieke of mentale schade. Toenemende afwijzingen en de rol van Fedris Uit gegevens blijkt dat in 2021 een recordaantal van 21.808 arbeidsongevallen, oftewel 14,8% van alle aangiftes, d

Jicht en jus (d'orange)

Recent heb ik gelezen dat softdrinks een jichtopstoot kunnen veroorzaken! Drinken van twee gesuikerde softdrinks per dag zou de kans op een jichtopstoot met 85% doen stijgen. Het vruchtsuiker (fructose) is verantwoordelijk voor dit verhoogd risico, dieetdranken geven geen probleem. Ook andere producten die fructose bevatten (fruitsappen, appels en sinaasappels) geven een verhoogde kans op jicht!? Kijk, dat is dus nieuw voor mij. In alle overzichtslijstjes voor jichtlijders vind je net terug dat je fruit naar believen mag nuttigen. Snoepjes die fructose bevatten moet je dan weer vermijden. Ja, het wordt soms verwarrend. Jicht is een reumatische aandoening. Ze is al heel lang geleden beschreven.  De Griekse geneesheer Hippocrates had het er 25 eeuwen geleden al over. Men dacht wel altijd dat jicht een gevolg was van een overdaad aan alcohol en rijkelijke maaltijden. De jichtlijder kreeg alle schuld voor zijn ziekte in de schoenen geschoven. Maar het is een te hoog urinezuurgehal