Organic Dust Toxic Syndrome (ODTS)

De term Organic Dust Toxic Syndrome werd voor het eerst in 1985 gebruikt. De aandoening, die is gekenmerkt door griepachtige verschijnselen, geeft doorgaans geen blijvende schade.

 

ODTS?

Toxische inhalatiekoorts veroorzaakt door een plotse blootstelling aan hoge dosissen organisch stof werd al in de jaren 70 in de medische literatuur beschreven. Op een symposium in 1985 werd voor het eerst de term Organic Dust Toxic Syndrome (oftewel Toxisch Organisch Stof Syndroom) geopperd. De aandoening is gekenmerkt door griepachtige verschijnselen met soms ook klachten van de longen die één tot vijf dagen aanhouden, en geeft doorgaans geen blijvende schade.

Oorzaak

ODTS kan optreden in allerlei werksituaties en beroepen met blootstelling aan organisch stof (zie kader). ODTS wordt veroorzaakt door een plotse en hoge blootstelling aan stof van organische oorsprong dat grote hoeveelheden bacteriën en/of schimmels bevat. De bacteriën bevatten endotoxinen, en de schimmels mycotoxinen (meer bepaald 1-3-beta-D-glucaan).Deze gifstoffen geven een niet-allergische reactie; het lichaam reageert met een stijging van witte bloedcellen.

Werksituaties en beroepen met blootstelling aan organisch stof

- agrarische sector: varkens-, melkvee- en pluimveehouders
- mengvoederindustrie, graanoverslag en meelindustrie
- compostproductie- en verwerkingsbedrijven: bij het verwerken van groente, fruit en tuinafval (GFT) of vochtig hout (mulch)
- afvalwaterbehandeling
- groenteverwerkingsbedrijven
- productie van natuurlijke vezels
- tuinbouw- en hoveniersbedrijven
- grasdrogerijen
- houtverwerkingsbedrijven
- papier- en kartonindustrie

Symptomen

Het belangrijkste kenmerk van ODTS is koorts, met een gemiddelde temperatuur van 39,4°C. In twee derde van de gevallen komen ook koude rillingen voor. Eén op de drie patiënten heeft respiratoire symptomen (hoesten en ademhalingsproblemen) en één op de vier à vijf meldt verschijnselen zoals hoofdpijn, spierpijn en misselijkheid.
De klachten treden vier à acht uur na het begin van de blootstelling op en zijn meestal na twee à drie dagen verdwenen. In sommige gevallen echter kunnen de klachten tot vijf à zeven dagen na de blootstelling aanhouden.
De klachten zijn het sterkst aanwezig op de eerste werkdag van een werkweek. In de loop van de werkweek en bij voortzetting van de blootstelling is er sprake van tolerantie of gewenning. Na een vrij weekend is deze gewenning weer verdwenen, waardoor de klachten opnieuw in dezelfde mate kunnen optreden.
Ook na herhaalde blootstellingen zijn er geen tekenen van blijvende schade. Maar een aanhoudende, chronische blootstelling aan organisch stof kan wel leiden tot een blijvende vernauwing van de luchtwegen.
ODTS komt minder vaak voor bij rokers, waarschijnlijk omdat zij een zekere resistentie hebben opgebouwd tegen gifstoffen.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van het kenmerkende klachtenpatroon, dat zich meestal op de eerste werkdag van de week voordoet. Het belangrijkste kenmerk is koorts.
Bij het luisteren naar de longen hoort men zelden piepen (wheezing). Wat krakende geluiden (crepitaties) zijn wel mogelijk. Een longfunctiemeting is doorgaans normaal. Een longfoto kan in sommige gevallen milde afwijkingen vertonen zoals lichte streperige infiltratieve veranderingen. Zeer zelden is een pulmonair oedeem mogelijk.
In het bloed ziet men een stijging van het aantal witte bloedlichaampjes, meer bepaald de neutrofielen. Bij een bronchoalveolaire lavage (BAL) kan men inflammatoire reacties objectiveren via een stijging van de tumornecosefactor (TNF) en interleukines (IL-1, IL-6 en IL-8).
Deze effecten zijn na enkele dagen weer verdwenen.

Behandeling

ODTS wordt symptomatisch behandeld, met name met koortsremmers en pijnstillers. Het is zinloos om antibiotica toe te dienen.
Het is belangrijk om het onderscheid te stellen met extrinsieke allergische alveolitis, waarvoor een behandeling met corticosteroïden aangewezen is.

Preventie

In eerste instantie dient men de blootstelling te voorkomen, waar mogelijk door aanpak aan de bron. Dit kan door het drooghouden van het organisch materiaal, opdat het niet kan dienen als broeihaard van bacteriën en/of schimmels.
Indien dit niet mogelijk is, zijn collectieve beschermingsmaatregelen aangewezen, via afscheiding van het bronmateriaal van de productieomgeving en via adequate stofafzuiging.
Een laatste vorm van preventie is via persoonlijke adembescherming: ter beschikking stellen van een half- of volgelaatsmasker met passende filter of een airstreamhelm.

 

 

Dit artikel van mijn hand is eerder verschenen in PreventActua 18/2017, naar aanleiding van de klachten bij meer dan 100 werknemers van het West-Vlaamse bedrijf Clarebout Potatoes.