Doorgaan naar hoofdcontent

Mentale gezondheid in de EU en in België

De Europese Commissie heeft een nieuwe Eurobarometer vrijgegeven om de opvattingen van EU-inwoners over mentale gezondheid te verkennen. Dit onderzoek, gehouden in alle 27 lidstaten bij personen vanaf 15 jaar, belicht het actuele mentale welzijn, bepalende factoren voor positieve mentale gezondheid, de blik op mensen met mentale aandoeningen en de kwaliteit en bereikbaarheid van betreffende zorgdiensten. Werk wordt consistent gezien als een tweesnijdend zwaard: het kan zowel bevorderend als belemmerend zijn voor mentale gezondheid. 18% geeft aan dat het essentieel is voor positief mentaal welzijn. In dit artikel worden de belangrijkste bevindingen weergegeven, met specifieke aandacht voor de resultaten uit België.

 

 

Achtergrond

Geestelijk welzijn is essentieel voor onze algemene gezondheid. De Europese Commissie heeft de laatste 25 jaar initiatieven en projecten gesteund om dit in de EU en verder te bevorderen. Op 7 juni 2023 heeft de Commissie een uitgebreid plan voor mentale gezondheid goedgekeurd, gericht op het ondersteunen van lidstaten en andere stakeholders om de uitdagingen op dit vlak aan te gaan. Deze nieuwe aanpak plaatst mentale gezondheid naast fysieke gezondheid.

Om de standpunten van EU-burgers over geestelijk welzijn te begrijpen, heeft de Europese Commissie, Directoraat-Generaal Gezondheid en Voedselveiligheid, Ipsos European Public Affairs gevraagd een onderzoek uit te voeren. Hierbij werden tussen 14 en 21 juni 2023, 26.501 personen uit alle 27 EU-lidstaten vanaf 15 jaar ondervraagd via digitale interviews. De conclusies staan beschreven in een 102 pagina’s tellend document.

Dit onderzoek beschouwt mentale gezondheid als een welzijnsstaat waarin individuen effectief kunnen omgaan met dagelijkse stress, zich bewust zijn van hun capaciteiten, productief kunnen zijn en bijdragen aan hun gemeenschap. De enquêteresultaten zijn proportioneel aangepast op basis van bevolkingsgegevens, waarbij gemiddelden voor de EU27 rekening houden met de 15+ bevolking van elke lidstaat. Voor elk land worden de belangrijkste resultaten ook in een apart document samengevat.

 

 

Sectie 1. De mentale staat binnen de EU

Deelnemers kregen verschillende stellingen voorgeschoteld, variërend van 'Ik voelde me energiek' tot 'Ik voelde me neerslachtig'. Zij moesten aangeven welke stelling het best hun gevoelens van de afgelopen maand weergaf. Uit de resultaten bleek dat 29% van de respondenten aangaf zich kalm en vredig te hebben gevoeld, terwijl 27% zich vermoeid voelde. Daarnaast voelde 14% zich gespannen en 10% zich neerslachtig. 11% voelde zich gelukkig, terwijl slechts 7% zich energiek voelde. In België voelde 18% zich gelukkig, het derde beste resultaat van de deelnemende EU landen na Denemarken en Nederland.

Bovendien werd gevraagd hoe actuele wereldgebeurtenissen, zoals de COVID-19 pandemie, geopolitieke spanningen en de klimaatcrisis, hun mentale welzijn beïnvloedden. Een significante meerderheid (62%) voelde dat deze gebeurtenissen hun geestelijke gezondheid 'een beetje' tot 'in hoge mate' hadden aangetast. Daarentegen ervoer 25% minimale invloed en 12% voelde helemaal geen effect. In de meeste EU-landen gaf een meerderheid aan dat wereldgebeurtenissen hun mentale staat 'enigszins' beïnvloedden, zoals blijkt uit 52% van de deelnemers in Portugal, 51% in Frankrijk en 50% in Litouwen. Opmerkelijk is dat in Zweden en Denemarken een groot deel van de respondenten aangaf dat hun mentale welzijn slechts minimaal werd beïnvloed door actuele gebeurtenissen, met percentages van respectievelijk 46% en 40%. De resultaten van België liggen met 59% impact dicht bij het EU gemiddelde.

 

 


Afbeelding: Vraag 2 - In hoeverre hebben de recente gebeurtenissen in de wereld (de coronapandemie, de Russische agressie tegen Oekraïne, de klimaatcrisis, werkloosheid, de stijgende kosten voor eten en energie) invloed gehad op uw geestelijke gezondheid? (%). Bron: Eurobarometer 530.

 

 

Sectie 2. Factoren die bijdragen aan een goede geestelijke gezondheid

Bij het verkennen van factoren die bijdragen aan een goede geestelijke gezondheid, kwamen uit het onderzoek diverse activiteiten en gedragingen naar voren. De deelnemers waardeerden vooral het contact met de natuur en goede slaapgewoonten, elk met 35% van de respondenten die deze activiteiten als gunstig benoemden. Sporten en andere fysieke activiteiten, evenals sociale interacties, werden ook hoog gewaardeerd. Naast deze vier toppers, onderstreepten de respondenten het belang van recreatie, gezonde voeding, ontspanning en een evenwichtige werk-privé balans. Opmerkelijk was dat slechts een klein percentage, 9%, vond dat het verminderen van hun gebruik van digitale en sociale media hun mentaal welzijn bevorderde. In België werd contact met de natuur minder belangrijk beschouwd, en was er vooral waardering voor goede slaapgewoonten, gezonde voeding en sociale interacties.

Wanneer we breder kijken naar wat wordt gezien als sleutelfactoren voor een solide geestelijk welzijn, stonden leefomstandigheden bovenaan de lijst, genoemd door 60% van de respondenten. Financiële zekerheid werd ook als essentieel beschouwd, samen met de eerder genoemde fysieke activiteit en sociale contacten. De educatieve omgeving en de invloed van digitale ruimtes werden door slechts een klein percentage als belangrijk beschouwd. Ook viel op dat de prioriteiten verschoven afhankelijk van het land; in 17 lidstaten stond de leefomgeving voorop, terwijl in 12 andere landen financiële stabiliteit het meest werd benadrukt.

Een onderwerp dat de laatste jaren steeds meer aandacht heeft gekregen, is de invloed van sociale media op mentale gezondheid, met name bij jongeren. Uit de resultaten blijkt dat er in alle EU-lidstaten zorgen zijn over de potentiële negatieve invloed van sociale media. Maar er zijn aanzienlijke verschillen per land in de mate van deze overtuiging. In Zweden bijvoorbeeld, gelooft een opvallende meerderheid van 61% dat zelfs incidenteel gebruik van sociale media schadelijk kan zijn voor jongeren, terwijl in Roemenië slechts 29% die mening deelde.

 

 


Afbeelding: Vraag 3 - Welke van de volgende activiteiten en gedragingen dragen volgens u het meest bij tot een goede geestelijke gezondheid? (Kies drie antwoorden) (% per land). Bron: Eurobarometer 530.

 

 

Sectie 3. Rol van de EU in de verbetering van de geestelijke gezondheid

Binnen de Europese Unie (EU) is er een duidelijke behoefte aan actie en ondersteuning op het gebied van geestelijke gezondheid. Uit de verzamelde gegevens blijkt dat 45% van de respondenten van mening is dat de EU een significante invloed kan uitoefenen door het verbeteren van de algemene levenskwaliteit van haar burgers. Daarnaast gelooft 37% dat de EU een belangrijke rol speelt in het faciliteren van betere toegang tot en ondersteuning van diagnose, behandeling en verzorging in de geestelijke gezondheidssector.

Er is ook een sterke roep om de EU zich te laten richten op de geestelijke gezondheid van kwetsbare groepen; 35% van de respondenten benadrukt de noodzaak om met name kinderen, jongeren en ouderen te ondersteunen. Bijna een derde, oftewel 29%, vindt dat de EU moet ingrijpen in situaties met psychosociale risico's op de werkplek. In België vond 30% dat.

Vroegtijdige opsporing en screening van geestelijke gezondheidsproblemen is eveneens een prominent thema, met 27% die aangeven dat dit een gebied is waar de EU kan helpen. Een gelijk percentage, 27%, ziet ook een belangrijke rol weggelegd voor de EU in het bevorderen van mentale welzijn en preventie van problemen.

Stigma's rondom geestelijke gezondheid zijn een zorg voor 21% van de respondenten, die geloven dat de EU kan helpen deze te verminderen en discriminatie te bestrijden. Ook is er een roep om meer bewustmakingsprogramma's, met 20% die aangeeft dat de EU hierin een rol kan spelen.

Regionaal gezien zijn er opmerkelijke verschillen. In de meerderheid, 21 van de 27 EU-lidstaten, staat het verbeteren van de algemene levenskwaliteit bovenaan. Toch zijn er uitzonderingen zoals Spanje, Ierland en Zweden, waar meer nadruk ligt op zorgtoegang en -ondersteuning. In Finland, Estland en Denemarken is er speciale aandacht voor kwetsbare groepen, voornamelijk kinderen en ouderen.

 

 


Afbeelding: Vraag 5 - Op welke gebieden kan de Europese Unie volgens u het meeste bijdragen om de geestelijke gezondheid van Europese burgers te verbeteren? (%). Bron: Eurobarometer 530.

 

 

Sectie 4. Beeldvorming rondom personen met psychische uitdagingen

Binnen onze maatschappij blijkt een duidelijk beeld te bestaan over mensen met psychische klachten. Een aanzienlijke meerderheid, 77% om precies te zijn, voelt dat deze groep anders bekeken wordt in vergelijking met andere patiënten. Deze perceptie wordt versterkt in educatieve en professionele omgevingen, waar 60% van de respondenten gelooft dat er een onderscheid gemaakt wordt.

Toch lijkt deze opinie niet universeel te zijn. Op het vlak van medische professionals is er verdeeldheid. Slechts 41% is van mening dat er door deze groep professionals een onderscheid gemaakt wordt tussen psychische patiënten en anderen. In België vindt zelfs slechts 33% dat.

De opvattingen variëren per land. In veel Europese landen overheerst het gevoel dat psychische patiënten inderdaad anders worden bejegend, ook op het werk. Desalniettemin onderstreept bijna iedereen, 89% van de respondenten, het belang van geestelijke gezondheidszorg. Ze plaatsen dit op gelijke voet met zorg voor lichamelijke gezondheid. Maar slechts een derde gelooft dat de zorgkwaliteit vergelijkbaar is tussen deze twee. Daarnaast voelen velen, zo'n 76%, dat er bestaande vooroordelen zijn over de capaciteiten van mensen met psychische problemen en hun bijdrage aan de samenleving.

 

 

Sectie 5. Kwaliteit van geestelijke gezondheidszorg

Bij het overdenken van de kwaliteit van geestelijke gezondheidszorg in Europa ligt de nadruk vooral op universele toegankelijkheid. Voor 39% van de Europeanen staat dit bovenaan de lijst van prioriteiten. Dicht daarachter komt de wens voor zorg door deskundige professionals met de juiste hulpmiddelen, zoals benadrukt door 37% van de respondenten. Er wordt ook veel waarde gehecht aan tijdige beschikbaarheid en een persoonlijke benadering, die beide individuele behoeften centraal stellen. Andere overwegingen zoals betaalbaarheid, betrouwbaarheid, en respect voor mensenrechten en culturele waarden werden eveneens benoemd, zij het iets minder frequent.

Daarnaast benadrukt het onderzoek het vitale belang van vroege opsporing van geestelijke gezondheidsproblemen. De helft van de ondervraagden gelooft sterk in het vermogen van eerstelijns- en gemeenschapszorg om vroegtijdige signalen op te pikken. Onderwijsinstellingen worden ook gezien als waardevolle plaatsen voor vroege detectie, volgens 43% van de respondenten. Andere omgevingen zoals werkomgevingen, ziekenhuizen en sociale diensten werden eveneens genoemd, maar in mindere mate. Wat opviel, was dat sport- en vrijetijdsactiviteiten niet vaak werden geassocieerd met het vroegtijdig detecteren van geestelijke gezondheidsproblemen.

 

 


Afbeelding: Vraag 6 - Waar denkt u dat geestelijke gezondheidsproblemen het beste kunnen worden vastgesteld in een vroeg stadium? (%). Bron: Eurobarometer 530.

 

Sectie 6. Toegankelijkheid van geestelijke gezondheidsdiensten

In de Europese Unie heeft een aanzienlijk deel van de bevolking, namelijk 25%, problemen ervaren bij het zoeken naar geestelijke gezondheidszorg voor henzelf of een dierbare. De cijfers variëren echter sterk per land. Terwijl in Italië slechts 13% van de respondenten moeilijkheden aangaf, schoten de percentages omhoog naar 43% in Portugal en zelfs 44% in Ierland. België scoort goed met 22%.

De aard van deze problemen is divers. Van degenen die barrières tegenkwamen, gaf een overweldigende meerderheid van 67% aan dat ze geconfronteerd werden met lange wachtlijsten of aanzienlijke vertragingen voordat ze een diagnose of behandeling kregen. Kosten bleken ook een belemmering voor velen, met 35% die beweerde dat de diensten simpelweg te duur waren. Daarnaast wist 30% niet waar ze terecht konden voor gespecialiseerde artsen, en 22% koos ervoor om gewoon af te wachten in de hoop dat hun problemen vanzelf zouden overgaan. België heeft vergelijkbare resultaten.

 

 

Sectie 7. Persoonlijke ervaringen met geestelijke gezondheidsproblemen

Bijna de helft van alle respondenten gaf aan dat ze worstelden met een emotioneel of psychosociaal probleem. Deze percentages varieerden van land tot land, met 34% in Denemarken en tot wel 69% in Litouwen. Andere landen met vergelijkbare percentages zijn Nederland en België, terwijl landen zoals Malta, Ierland en Cyprus dichter bij Litouwen staan. Als we kijken naar de symptomen, voelde het merendeel van de respondenten zich verdrietig of neerslachtig, terwijl anderen melding maakten van symptomen zoals overmatige zorgen, lage zelfwaardering en sociale terugtrekking.

Opvallend is dat 54% van de respondenten, ondanks het ervaren van deze symptomen, aangeeft dat ze geen professionele hulp hebben gezocht of ontvangen. In België was dat slechts 39%.

Welke oplossingen als het meest effectief werden beschouwd door degenen die geestelijke gezondheidsproblemen ervaren: Counseling en therapie stonden bovenaan de lijst, met lichaamsbeweging en gesprekken met dierbaren als andere populaire keuzes. Interessant is dat het vertrouwen in counseling en therapie varieert tussen de lidstaten, waarbij Portugal het meest vertrouwen heeft in deze aanpak en Letland en Litouwen het minst. In sommige landen, zoals Letland, Litouwen en Kroatië, wordt lichaamsbeweging juist gezien als een van de meest effectieve oplossingen.

 

 


Afbeelding: Vraag 14 - Heeft u de afgelopen 12 maanden emotionele of psychosociale problemen gehad (zoals depressieve of angstige gevoelens)? (%). Bron: Eurobarometer 530.

 

 

Conclusie

In de "Eurobarometer Mentale gezondheid" is het complexe landschap van geestelijke gezondheid in de EU onderzocht. Uit de gegevens blijkt dat geestelijk welzijn varieert tussen lidstaten, maar een aanzienlijk percentage van de burgers ervaart emotionele en psychosociale problemen. De belangrijkste factoren voor een goede geestelijke gezondheid zijn de levensomstandigheden (60%), gevolgd door financiële zekerheid (53%), lichaamsbeweging en sociale contacten (beide 41%). De meeste respondenten antwoordden dat de recente wereldgebeurtenissen hun geestelijke gezondheid 'enigszins' (44%) of 'in grote mate' (18%) hebben beïnvloed. Hoewel velen worstelen met geestelijke gezondheidsproblemen, zoeken velen geen professionele hulp. Werk wordt in het hele onderzoek genoemd als een factor die kan bijdragen aan zowel een betere als een slechtere geestelijke gezondheid: 18% van de respondenten zegt dat het een belangrijke factor is voor een goede geestelijke gezondheid. Deze bevindingen benadrukken het belang van continue bewustmaking en ondersteuning, ook op het werk.


Bronnen:

OSH News - One in five Europeans say work plays an important role to achieve good mental health https://osha.europa.eu/en/oshnews/one-five-europeans-say-work-plays-important-role-achieve-good-mental-health?pk_campaign=sm_

Eurobarometer – Mental Health https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/3032

 

Populaire posts van deze blog

Moderne lotusvoeten

Vandaag verscheen een artikel op VRT NWS , dat schoenen met hoge hakken (voorlopig) lijken te hebben afgedaan. Nu kan ik eindelijk een tekst die ik al sinds begin 2020 als "draft" heb staan, publiceren! Wanneer we lezen over de praktijk van het voetinbinden in het oude China, gruwelen we van zulke barbaarse martelpraktijken. Hoe heeft een schoonheidsideaal ooit in zulke mate kunnen ontsporen? Nochtans bezondigen wij ons aan gelijkaardige praktijken, alleen is het moeilijker om zulke dingen objectief te beoordelen, wanneer je zelf in die cultuur verweven zit. Voetinbinden Ik ga dit cultureel gegeven toch even kaderen. De praktijk van voetinbinden heeft zich in China ontwikkeld tijdens de Tang-dynastie (618-907 na Chr.). Het hield in dat men bij jonge meisjes de voeten omzwachtelde. De vier kleine tenen werden naar binnen geplooid en braken uiteindelijk vanzelf. De grote teen bleef recht. Het resultaat was een "lotusvoetje". Dit gold als een teken van wels

Jicht en jus (d'orange)

Recent heb ik gelezen dat softdrinks een jichtopstoot kunnen veroorzaken! Drinken van twee gesuikerde softdrinks per dag zou de kans op een jichtopstoot met 85% doen stijgen. Het vruchtsuiker (fructose) is verantwoordelijk voor dit verhoogd risico, dieetdranken geven geen probleem. Ook andere producten die fructose bevatten (fruitsappen, appels en sinaasappels) geven een verhoogde kans op jicht!? Kijk, dat is dus nieuw voor mij. In alle overzichtslijstjes voor jichtlijders vind je net terug dat je fruit naar believen mag nuttigen. Snoepjes die fructose bevatten moet je dan weer vermijden. Ja, het wordt soms verwarrend. Jicht is een reumatische aandoening. Ze is al heel lang geleden beschreven.  De Griekse geneesheer Hippocrates had het er 25 eeuwen geleden al over. Men dacht wel altijd dat jicht een gevolg was van een overdaad aan alcohol en rijkelijke maaltijden. De jichtlijder kreeg alle schuld voor zijn ziekte in de schoenen geschoven. Maar het is een te hoog urinezuurgehal

Goed nieuws en slecht nieuws

Wat wil je het eerste horen? "Okee, ik heb goed nieuws en slecht nieuws." Je hebt deze zin ongetwijfeld zelf al eens gebruikt. Ik zelf ook; als arts, als ouder en als manager. En waarschijnlijk heb je dezelfde neiging als ik: je begint liefst met het goede nieuws. "Okee, even de resultaten overlopen. Laat ons beginnen met het positieve..." (vriendelijke glimlach) "Ja, algemeen beschouwd waren je jaarresultaten heel goed. Zoals je kunt zien in deze grafiek, scoor je duidelijk boven het gemiddelde, op alle gemeten parameters. Maar -" "Wat zijn parameters, papa?" Tja, mijn jongste dochter is nog maar net vier, ik moet regelmatig dergelijke woorden uitleggen.  Maar plaats jezelf eens in de positie van een student die de uitslag van haar testscores gaat krijgen, of een patiënt die van zijn dokter de resultaten van een bloedanalyse te horen zal krijgen. Denk er echt over na. Wat wil je het eerste horen, het goede nieuws of het slechte ni