Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) zijn chemische stoffen die door hun unieke eigenschappen wereldwijd worden gebruikt, maar ernstige milieu- en gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken. In dit artikel geef ik een overzicht van de voortgang van het EU-initiatief om het gebruik van PFAS te beperken, inclusief de belangrijkste ontwikkelingen en uitdagingen.
Wat zijn PFAS?
PFAS zijn een grote groep synthetische stoffen die veel
worden gebruikt in industrie en consumentenproducten vanwege hun water-, vet-
en vuilafstotende eigenschappen. Deze stoffen breken nauwelijks af in het
milieu, verspreiden zich over lange afstanden en hopen zich op in water, bodem
en voedsel. Het opruimen van PFAS-vervuiling is complex en kostbaar.
Regelgeving in de maak
In januari 2023 hebben Denemarken, Duitsland, Nederland,
Noorwegen en Zweden een voorstel ingediend bij het Europees Agentschap voor
chemische stoffen (ECHA) om PFAS binnen de EU te beperken. Het doel is om de
uitstoot van PFAS te minimaliseren en hun aanwezigheid in het milieu en
voedselketens terug te dringen, via vervanging van PFAS door veiliger
alternatieven waar mogelijk.
Het voorstel omvat twee hoofdopties:
- Volledig
verbod: Een totaalverbod op productie, gebruik en verkoop.
- Verbod
met uitzonderingen: Tijdelijke toelating voor specifieke
toepassingen zonder alternatieven, zoals toepassingen in medische
hulpmiddelen en technologie voor groene energie.
Wetenschappelijke evaluatie
ECHA’s comités RAC (risicobeoordeling) en SEAC
(sociaaleconomische analyse) beoordelen het voorstel grondig. Door de brede
impact (meer dan 10.000 stoffen en 14 sectoren) hanteren zij een sectorale
aanpak. Tot nu toe zijn voorlopige conclusies bereikt voor vijf sectoren,
waaronder cosmetica en metaalbewerking.
Inbreng van belanghebbenden
Tijdens een zes maanden durende consultatie in 2023 zijn
meer dan 5.600 opmerkingen ontvangen. Deze feedback heeft geleid tot nieuwe
inzichten in toepassingen van PFAS, beschikbaarheid van alternatieven en de
sociaaleconomische gevolgen van een verbod. Voorbeelden van nieuwe toepassingen
zijn afdichtingen en technisch textiel.
Alternatieve opties
Naast een verbod worden andere beperkingsopties overwogen.
Voor sectoren met grote economische gevolgen kan gedacht worden aan voorwaarden
zoals strengere emissiebeperkingen in plaats van een volledig verbod.
Toepassingen in industriële technologieën, zoals batterijen en medische
hulpmiddelen, worden specifiek onderzocht.
Acties in Nederland
Het RIVM heeft in november en begin december al een groot aantal PFAS-stoffen en -stofgroepen toegevoegd aan de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Deze stoffen zijn opgenomen in zowel de complete ZZS-lijst als de specifieke PFAS-deellijst, die inmiddels meer dan 550 stoffen en stofgroepen omvat.
Volgende stappen
In 2025 zullen RAC en SEAC een gezamenlijk advies
publiceren, waarna belanghebbenden opnieuw input kunnen geven. Uiteindelijk zal
de Europese Commissie, in samenwerking met lidstaten, een besluit nemen over de
beperkingen.
Bronnen